Trouw, vrijdag 22 oktober 2004

'De ruilverkaveling was er niets bij'

Toine van Corven

Na de varkenspest van 1997 moest een nationale Reconstructiewet risico's voor gezondheid en economie beperken. Brabant gaat veel verder en neemt alle buitengebieden op de schop.

GEMERT-BAKEL - ,,Het grootste landinrichtingsproject ooit. Groter dan de ruilverkaveling.'' De Noord-Brabantse gedeputeerde voor Ruimtelijke Ordening Paul Rüpp ziet geen reden voor valse bescheidenheid.

De voorbereidingen zijn achter de rug, de uitvoering kan beginnen. De ambitieuze Rüpp leidt een excursie langs voorbeeldprojecten in Peelgemeente Gemert-Bakel. Die tonen dat de 'reconstructie' in Brabant veel meer om het lijf heeft dan het enkel slopen of verplaatsen van varkensstallen en kippenschuren.

Van de 12 miljard euro die Nederland tot 2015 van plan is in verbetering van het buitengebied te stoppen, wordt 1,8 miljard uitgegeven in Noord-Brabant, waar veruit de meeste intensieve veehouderijen zijn te vinden. Door marktwerking en de almaar strengere regels is de sector de afgelopen jaren 'vanzelf' al wel fors gekrompen (van 23000 boerenbedrijven zes jaar geleden naar 16000 nu) maar er moeten er nog veel meer verdwijnen: in 2010 zullen nog maar 10000 veehouders over zijn.

Rüpp somt de doelen van de herinrichting op: een gezonde landbouw zonder milieubelasting, herstel van de natuur en nieuwe economische bedrijvigheid. En dat allemaal tegelijk en in samenhang. Oftewel: een betere balans tussen natuur, wonen en werken.

De projecten die daaraan moeten bijdragen, zijn even verrassend als divers. In de proefregio Gemert-Bakel-Milheeze (27500 inwoners) alleen al lopen vijftig projecten die de sociaal-economische structuur van het platteland moeten versterken. Zoals verplaatsing van alle intensieve agrarische bedrijven uit natuurgebieden en dorpen naar concentratiegebieden, bijvoorbeeld langs de Middenpeelweg.

Door de Peel toerend wijst Rüpp op fiets- en wandelroutes en op boerderijen die zijn omgebouwd tot een soort luxehotels. Zoals de kalvermesterij van Joke en Jan Versantvoort. In de stal waar vroeger kalveren werden gemest, brainstormt en overnacht nu de Philipstop, zich verbazend over zoveel nostalgische natuur. De boer plaatste zelfs ouderwetse telefoonpalen die je normaal alleen nog in België ziet. 'sAvonds zitten op de draden honderden zwaluwen. Leuk voor de cliëntèle.

Akkerranden en kikkerpoelen ('ecologische verbindingszones') sieren nu het landschap, evenals boerderijen omgeven door prachtige beukenhagen, fruitbomen en planten. Het plantmateriaal kost de boeren praktisch niets: subsidie voor herstel van het oude Brabantse coulisselandschap. Ruim vierhonderd erven in Gemert zijn zo reeds op gemeentekosten beplant. Op weer andere plekken wordt naaldbos omgehakt om plaats te maken voor oorspronkelijk loofbos. Het project 'Ruimte voor ruimte' biedt veeboeren de mogelijkheid om in ruil voor het slopen van oude stallen of door milieurechten in te leveren, een huis te bouwen. Zo is in de provincie intussen al 1,7 miljoen vierkante meter stal gesloopt.

Iets heel anders is het luikenproject in Gemert, bedoeld om de cultuurhistorie te bewaren. Eigenaren van oude huizen en boerderijen krijgen 60 procent subsidie als ze de luiken van hun pand traditioneel zwart-wit schilderen, de kleuren van de Duitse ridderorde die ooit het kasteel van Gemert bezat. Zo levert het streven naar een mooi en leefbaar Brabants platteland nog tal van andere projecten op: een middeleeuwse boerderij-met-gracht als werkplaats voor ouderen; een 'brede' school in Milheeze, met daarin de basisschool, peuteropvang, een gemeenschapshuis en een winkeltje; en de ombouw van een monumentale ontginningshoeve tot zorginstelling.

Bewoners worden gestimuleerd zelf ideëen aan te dragen. Dat leidt tot de intussen welbekende minicamping, maar ook tot een kruidentuin annex kruidenrestaurant, en een speelboerderij bij ex-varkensboer John de Rooij. Murw geslagen door de varkenspest, strenge regels en lage vleesprijzen, deed hij in 2000 zijn 180 zeugen van de hand.

In plaats van varkens krijsen er nu kinderen in een stal compleet met ballenbak en opblaaskussen. Plannen voor een kindercamping zijn in de maak. ,,Ik voel me nog steeds boer'', zegt De Rooij, die met 120000 euro omzet met zijn 'Aardbeienhof' veel meer verdient dan op het laatst met zijn varkens.

Bron: Trouw, 22-10-2004

<<Terug